Çoğu yazar, kitabını tamamladıktan sonra sadece harf hatalarını düzeltecek bir editör arayışına giriyor. Ancak yazdıklarınızın gerçek potansiyelini ortaya çıkarmak için bir geliştirici editör ile çalışmanız gerekir. Geliştirici editörler, metne sadece dışarıdan bir gözle bakmaz, hikâyenin kalbine iner. Bu derinlemesine çalışma hâli, aslında tam anlamıyla bir yazar koçluğu deneyimidir. Bu ortak çalışmayla karakterlerinizin psikolojisini derinleştirir; olay örgüsündeki boşlukları doldurur ve metninizin ritmini yükseltirsiniz.

Başlamak ve Son Noktayı Koymak

Yaygın inancın aksine, bir yazar koçuyla çalışmak için mutlaka yolun en başında olmanız gerekmiyor. Elbette ilk cümleyi yazmadan önce fikirlerinizi toparlamak, iskeleti kurmak ve yazma rutini oluşturmak için bu rehberliğe başvurabilirsiniz. Ancak aylarınızı verip bitirdiğiniz, kapağını kapattığınız o taslak dosya için de yazar koçluğu alabilirsiniz. Son noktayı bir türlü koyamadığınız ya da bitmiş bir kitabın üzerinden geliştirici editörün gözüyle geçmek, dosyanızı hayalinizdeki okura ulaştırır. Tıkanmış damarları açar, fazlalıkları atar ve okuru içine çeken o kusursuz akışı sağlarsınız.

Kusursuzun Yolunda…

Bu yolculuğu tek başınıza yürümek zorunda değilsiniz. Kendi yazdığınız metne karşı zamanla körlük ya da tıkanma yaşamanız son derece doğaldır. Metninizi, sizin sesinizi ve üslubunuzu bozmadan, tam tersine o sesi daha gür çıkaracak bir profesyonele emanet etmek cesaret ister. Fakat bu cesaretin ödülü, okurun elinden bırakamayacağı bir eserdir. İster yolun başında olun ister son noktayı koyduğunuzu düşünün, bir yazar koçuyla çalışmak kitabınızı her zaman çok daha kusursuz, çarpıcı ve unutulmaz hâle getirir. Yola çıkarken veya son noktayı koyarken bir yazar koçuyla ilerlemek, sizi hayalinizdeki okura ve belki nicelerini yazacağınız eserinize kusursuz bir şekilde kavuşturacaktır.

Yazar Koçluğu: Kusursuz Bir Kitap İçin Geliştirici Editörünüzle Tanışın yazısı ilk önce Ayşe Marika Sağlam üzerinde ortaya çıktı.

Çeviri Kitap Editörlüğü: Kurguda ve Kuramda Dil Yetkinliği

Çok övülen bir romanı veya uzun zamandır beklediğiniz ufuk açıcı kuramsal bir incelemeyi hevesle elinize alırsınız. Ancak daha ilk sayfalarda okuma hevesinizi kaybedersiniz. Cümleler bir türlü akmaz, teknik terimler havada kalır, metin yazarın asıl niyetinden tamamen uzaklaşır ve size yabancılaşır. İşte tam bu noktada, bir metni felaketten kurtaran ya da onu tam anlamıyla bir başyapıt olarak dilimize kazandıran o devasa emek, yani kitap editörlüğü devreye girer.

Nitelikli Çeviri Kitap Editörlüğü Nasıl Yapılır?

On beş yıllık kitap editörlüğü deneyimimde, kurgu edebiyatın yanı sıra sayısız kuramsal metin, biyografi ve kurgu dışı dosyayla çalışırken sıklıkla aynı gerçeği gördüm. Sadece imla hatalarını düzelterek dilbilgisi kurallarını işleterek bir kitabı var edemezsiniz. Yabancı dilden çevrilen kitaplarda editörlüğün önemi, özellikle bilgi yoğun alanlarda, metnin ruhunu ve teknik altyapısını diğer dile eksiksiz aktarabilmekten geçer. Bunu yapabilmek için masanın başındaki kişinin, sadece iki dile hâkim olması yetmez. Aynı zamanda üzerinde çalıştığı konuyu derinlemesine bilmesi ve çok yönlü bir okuma geçmişine sahip olması gerekir.

Çeviri kitap editörlüğü nasıl yapılır, sorusunun en net cevabı ise işin sadece kaynak metinle çeviriyi yan yana koyup kelime kelime doğruluğunu teyit etmekten ibaret olmadığıdır. Elbette çevirmenin atladığı, yanlış anladığı veya kültürel bağlamını kaçırdığı detayları yakalamak zorundayız. Yazarın ironisini, satır aralarına sakladığı kelime oyunlarını veya o kültüre ait ince göndermeleri fark etmek için yabancı dili âdeta yaşamanız gerekir. Ancak asıl maharet, o yabancı ruhu Türkçe bir bedene soktuğunuzda başlar.

Kurgu Dışı Çeviri Kitaplarda Editörlük Süreci

Gelelim kurgu dışı türlere… Çevirmen, özellikle yoğun bilgi içeren ağır kuramsal bir metnin veya spesifik bir konunun içinde bazen kaybolur, cümlenin içinden çıkamaz ve tıkanır. İşte kurgu dışı çeviri kitaplarda editörlük süreci tam o an tüm farkındalığıyla devreye girer.

Editör, metnin başında durmak ve konuya hâkimiyetiyle çevirmene doğru yolu göstermek zorundadır. Örneğin, 1800’lerin Japonya’sında geçen tarihi bir anlatıda, çevirmen dönemin ruhunu yansıtmak yerine buram buram Anadolu kokan yöresel bir deyiş kullanırsa metnin ve atmosferin tüm inandırıcılığını yerle bir eder. Ya da kurgu dışı bilimsel bir metinde, çok hassas tıbbi ilaçlardan ve tedavi yöntemlerinden bahseden koca bir bölümü çevirmen, sırf sözlük anlamı Türkçede öyle diye uyuşturucu sözcüğüyle çevirirse kitabın tüm bilimsel güvenilirliğini sıfırlar. Hatta okuru yanlış ve tehlikeli bir yönlendirmeye dahil etmiş olur. İyi bir kitap editörünün en temel görevi, bu gibi hayati mantık hatalarını anında yakalamak, çevirmene açıklayıcı uyarılar ve yapıcı geri bildirimler vermektir.

Ödüllü Çeviri Kitapların Editörlük Aşamaları

Bizler masanın başında sadece virgüllerin yerini denetlemiyoruz. Yabancı bir dildeki o ince matematiği, Türkçenin o esnek ve zengin dünyasında yeniden kuruyoruz. Yıllar içinde çok sayıda uluslararası ödüllü çeviri kitabın editörlük aşamalarını yürütürken hep aynı sorumlulukla hareket ettim. Dünya çapında özellikle kendi dilinde başarı kazanmış bir eserin, bizim dilimizde de okura aynı duyguyla geçmesi büyük bir sorumluluktur. Bu sorumluluğu, başta da söz ettiğim gibi çevirisi yapılan konuya veya türe hâkim ve her iki dilde de yetkinliğe sahip olmak ile üstlenmek, sadece “düzeltmek” yanılgısından çekip çıkaracaktır.

Okur kitabı bitirip kapağını kapattığında aklında çevirinin kuruluğu veya terimlerin karmaşası değil, hikâyenin veya bilginin o sarsıcı etkisi kalıyorsa editörler olarak, masadan hakkımızı vererek kalkmışız demektir.

Çeviri Kitap Editörlüğü Nedir? yazısı ilk önce Ayşe Marika Sağlam üzerinde ortaya çıktı.

Çıkmaz Sokak: Çalakalem Yazmak!

Pek çok yazar adayı, yaratıcı yazarlık serüveninde taslaksız yola çıkmanın verdiği anlık özgürlük hissine aldanır. Bir ilham anının rüzgârına kapılıp hızlıca klavyenin başına oturur ve çalakalem yazmaya başlar. Ancak elde bir yol haritası olmadığında o coşkulu başlangıç genellikle hüsranla sonuçlanır. Çalakalem yazılan metinlerde olay örgüsü bir noktada tıkanır, karakterler yönünü kaybeder ve hikâye çıkmaza girer. İlham perisinin uzaklaştığı, hevesin kırıldığı o anlarda yazarı masada tutacak olan şey ilham değil, önceden hazırlanmış sağlam bir taslaktır. Taslaksız ilerlemek, pusulasız bir okyanusa açılmak gibidir. Çoğunlukla yazarın kendi yarattığı kurgusal labirentte kaybolmasına ve nihayetinde yazmayı tamamen bırakmasına neden olur.

Fikirden Kitaba Doğru Bir Yolculuk

Bir fikir akla ilk düştüğünde genellikle kusursuz bir hikâye formunda gelmez. Dağınık, ham ve çoğu zaman yalnızca geçici bir his olarak belirir. Taslak, bu ham fikri alıp ona bir iskelet kazandırır. Hikâyenin başını, ortasını ve sonunu bütüncül bir şekilde görmenizi sağlar. Karakterlerin nerede duracağını, roman kurgusunun ne zaman zirveye ulaşacağını orada net bir şekilde belirlersiniz. Taslak sayesinde fikirleriniz havada asılı kalmaz; sağlam temeller üzerine inşa edilerek adım adım yayımlanmaya hazır bir kitaba dönüşür.

Ustaların Yazı Masası: Taslaklarla Çalışmak

Edebiyat tarihine baktığımızda, okuru büyüleyen en görkemli eserlerin ardında çok ciddi bir taslak ve yeniden yazım süreci yattığını görürüz. Örneğin devasa ve çok katmanlı kurgusuyla edebiyatın zirvelerinden biri olan “Kasvetli” Ev romanını ele alalım. Charles Dickens bu eseri yaratırken her bölüm için detaylı taslaklar, karakter notları ve olay örgüsü şemaları çıkararak çalışmıştır.

Benzer şekilde, büyülü gerçekçiliğin başyapıtlarından “Usta ve Margarita”nın yazarı Mihail Bulgakov da eserini yazarken defalarca taslak oluşturmuş, yapıyı kurabilmek için sayfalarca not tutmuş, hatta ilk taslaklarını yakıp kurguyu baştan inşa etmek zorunda kalmıştır. Bu büyük ustalar, kusursuzluğun ilk oturuşta ve çalakalem bir yazımla değil, taslakların üzerinde sabırla çalışarak elde edildiğini çok iyi biliyorlardı.

Silmekten Çekinmeyin

İlk taslağın kusursuz olması gerektiği yanılgısına düşmeyin. İlk taslak, yalnızca sizin kurallarını belirlediğiniz, denemeler yapabileceğiniz bir oyun alanıdır. Sizden başka kimse görmeyecektir. Silebilir, değiştirebilir, defalarca yeniden yazabilirsiniz. Bu süreçte hikâyenizi daha derinlemesine tanır, karakterlerinizi çok daha yakından keşfedersiniz. Taslak yazmak bir angarya değil, aksine yazara sunulan en büyük özgürlük alanıdır.

Taslaktan Başyapıta: Editörün Dönüştürücü Rolü

Zihninizdeki fırtınayı dindirdiniz, fikirlerinizi bir çerçeveye oturttunuz ve taslağınızı tamamladınız. Ancak kurgunuzun gerçek potansiyeline ulaşması için yolculuk burada bitmez. Bu noktada profesyonel bir kitap editörü devreye girer. Yazarın kendi metnine karşı geliştirdiği “metin körlüğünü” aşmak, olay örgüsündeki boşlukları doldurmak, karakter motivasyonlarını derinleştirmek ve metnin ritmini bulmasını sağlamak profesyonel bir editöryal sürecin eseridir.

Sizin o fırtınadan çekip çıkardığınız ve taslağa dönüştürdüğünüz fikirler, bir editörün objektif, teknik ve şefkatli rehberliğiyle parlatılarak okura ulaşacak nihai formunu kazanır. Bu profesyonel dokunuşun metninizi nasıl bir üst seviyeye taşıyabileceğini merak ediyorsanız, editör çalışması bir kitaba neler katar yazımızı inceleyebilirsiniz. Yazmak ancak bir yazma rutiniyle başarıya ulaşır. En beğenmediğiniz sözcükler, kitabınızın en vurucu cümlesini hazırlıyor olabilir.

Taslağın Dönüştürücü Gücü yazısı ilk önce Ayşe Marika Sağlam üzerinde ortaya çıktı.

Yazdıklarına Bakmak

Kendi yazdığınız metne belli bir mesafeden bakmak dünyanın en zor işidir. Yazarların kendi metinlerinde sıklıkla gözden kaçırdığı temel kör noktaların başında, okura evreni anlatmak uğruna ritmin düştüğü ansiklopedik bilgi yığınları gelir. Bununla birlikte, hangi karakterin gözünden anlatıldığının karıştığı kamera sıçramaları ve karakterin acısını eylemlerle göstermek yerine dış sesle sürekli anlatma tuzağı da metni zayıflatan unsurlardandır. İşte bu yüzden metnin bir noktada yazarın ellerinden çıkıp profesyonel bir gözle yontulması gerekir.

Editörlük İmladan İbaret Değildir

Editör arayışına girdiğinizde karşınıza farklı unvanlar çıkacaktır. Çoğu yazar, dosyasının sadece imla ve noktalama hatalarından arındırılmasını, yani redaksiyonun yapılmasını yeterli görür. Oysa bir metnin iskeletini sağlamlaştıran şey gelişimsel editörlük aşamasıdır. Bir kurgu editörü, metninize sadece virgüllerin yerini düzeltmek için bakmaz; dosyanın anatomisini masaya yatırır. Karakter arklarının tutarlılığını, diyalogların doğallığını, mekân-zaman ilişkisini analiz eder. Metni ilmek ilmek işleyerek o ham kurgudan pürüzsüz bir anlatı heykeli ortaya çıkarır. Sizi gerektiğinde zorlar, tıkandığınız yerlerde bir yazar koçu gibi devreye girerek metnin potansiyelini zirveye taşımanızı sağlar.

Editör Seçerken…

Dosyanızı teslim edeceğiniz kişiyi seçerken dikkat etmeniz gereken hayati kriterler vardır. Öncelikle editörünüzle aynı dili konuşabilmeniz çok önemlidir. Sürekli kendi doğrularını dayatan, metni tek tipleştiren değil sizin özgün yazar sesinizi koruyarak metni iyileştiren biriyle çalışmalısınız. Tüm dosyayı teslim etmeden önce, metnin ilk bölümleri üzerinden bir deneme çalışması veya genel bir kurgu değerlendirme raporu isteyebilirsiniz. Bu, editörün metninize yaklaşımını görmenizi sağlar. İyi bir editör metindeki hatayı sadece çizip geçmez; o hatanın nedenini açıklar, alternatif yollar sunar ve yazarlık serüveninizde size rehberlik eder.

Kitap yazmak tek kişilik ve oldukça yalnız bir eylem gibi görünse da iyi bir kitap her zaman yazar ve editörün ortak vizyonunun ürünüdür. Dosyanızı o yıpranmış ilk taslak hâlinden çıkarıp okurun elinden bırakamayacağı bir esere dönüştürmek istiyorsanız yazdıklarınıza sadece kırmızı kalemle değil, kurgusal bir derinlikle yaklaşacak doğru yol arkadaşını bulmalısınız.

Kitap Yazmak ve Kitabınıza Editör Bulmak yazısı ilk önce Ayşe Marika Sağlam üzerinde ortaya çıktı.

Sık sık hakkında konuştuğumuz ve birlikte çalıştığım yazarlara durmaksızın anımsattığım bir konu var. “Bu kitabı, sizden çıkıp okurun eline ulaşmış olarak hayal edin.” Henüz en başındayken ve artık baskıya gidecekken de anımsatırım. Ama bu, okur için yazmak, onların beklentisi için kaygı duymak anlamına gelmemeli. Eğer yola bu fikirle çıkılırsa kitap, ticari bir kaygının esiri oluyor.

Editörün Okurla İlişkisi, Yazara Yön Verir

Editör, yazar kadar okuru da düşünür; öncelikle çok iyi bir okurdur. Aksi düşünülemez. Hâl böyle olunca editör kendini hem yazarın hem de okurun yerine koyarak çalışır. Yazarın düğümlendiği yerde onunla birlikte o düğüme eklemlenmek yerine, bir okur gözüyle o düğümü çözmelidir. Bu noktada sorumluluk da çok fazla oluyor. Kitap öncelikle okura aittir; dolayısıyla editör de ilişkisini doğrudan okurla kurarcasına bir çalışma sistemi izler.

Yazar Önce Kendisi İçin Yazmalı

Yazar, kitabı önce kendisi için yazar. Ancak her yazarın okura ulaşma hayali saklıdır. Bu aşamada o meçhul okura odaklanmak, dediğim gibi sakıncalıdır ve yaratıcılığı sekteye uğratmaya başlar. Okuru düşünmek ama onun için yazmamak, okurun okuyacağını ve en sert eleştirmen olduğunu unutmamak ama bunun için sinmek yerine özgürleşmek gerektiğini düşünüyorum. Bu dengeyi kurmak da editörün maharetine kalıyor. 

EDİTÖR ve OKUR İLİŞKİSİ yazısı ilk önce Ayşe Marika Sağlam üzerinde ortaya çıktı.

Editörün bir kitaba neler kattığını yayımlanma sürecinde pek çok yazar deneyimleyerek keşfeder. Her zaman ayrımları bilinmeyen editörlük çalışmasında, editör kitabın henüz kitap olmadığı yerdedir. Son ana dek o kitabın kitap hâline gelmesi için başladığı yeri unutmaz. Her aşamasında yazarla yol alırken çalışma boyunca sık sık en başa dönüp kitaba, hem yakından hem de uzaktan bakmaya çalışır. Bu yöntem, editörün yazara yol haritası çıkardığı andır bir anlamda. Yazarın ve kitabın gereksinimlerine göre belirlenen bu haritada, pek çalışma bir bütün hâlindedir. Yazara ve dosyaya özel bir çalışma sunmak, ona uygun bir program hazırlamak, her kitabı ve yazar emeğini özel kılar. Editörler, kitabın isminden kapak tasarımına, yayım sonrası süreçlere kadar kitabın her yerindedirler.

Yazar ve Editör İlişkisi

Yazar ve editör, aile sayılabilecek bir yakınlıkta adım adım yürürler bu yolu. Editörler, yazarların yazarken içinden çıkamadıkları veya aynı noktada takılırken yol bulamadıkları anlarda devreye girer. Aslında kitap editörleri, rotanızı yeniden oluşturmak konusunda özenle çalışır ve çoğu zaman gözden kaçanları yerinde tespit ederler.. Kitabınıza öznel dokunuşlarımız olmadığı gibi sizin daha ne kadar ileri gideceğinizi görmeyi isteyen o iç yol arkadaşınız. Yazarın editörü, editörün de yazarı benimsemesi bu nedenle çok önemli. İşte bu noktada iletişimi doğru kurmak devreye giriyor. Bağ kurarken ucunu kaçırmamak, kaçarken düşmemek için editörler vardır. Bu anlamda kitap editörü bir kitaba, kitabın yayımlanma süreci sonrası dâhil tüm gereksinimleri sunarak, dosya özelinde yeni bakış açıları katar.

EDİTÖR ÇALIŞMASI BİR KİTABA NELER KATAR yazısı ilk önce Ayşe Marika Sağlam üzerinde ortaya çıktı.

“Atmosfer, her harika yemeğin veya hatırlanmaya değer her etkileşimin meşhur ‘gizli’ sosudur.” John Maeda. Ünlü bir reklamcıya ait bu söz, kurgu eserde yaratılan mekân için de önemli bir noktaya temas eder. Maeda, yazarlar için de çok fazla ipucu veren ünlü kitabında; çok renkli bir yemeği bembeyaz bir restoranda, beyaz tabaklarda sunmanın, o yemeğin görüntüsü ve tadıyla akılda kalmasını sağlayacağını söylüyor.

EDİTÖR, BİR KİTABI TÜM YÖNLERİYLE DEĞERLENDİREN KİŞİDİR

Editörlük çalışmalarında salt metinsel ve imla düzeltilerinin yanında olay örgüsü, atmosfer ve karakter yaratmak gibi olmazsa olmazlar, gözden geçirilerek tutarlılık ve inandırıcılık açısından da ele alınmaktadır. Kurguda yer alan unsurlarda da neyin iz bırakacağını, bu zıtlıklarla belirlemek mümkündür. Her şeyin bir arada, aynı anda olduğu, ‘her kafadan bir sesin çıktığı’ bir kitap okuduğunuzu düşünün. Bittiğinde kendinizi -eğer bitirebildiyseniz- yorgun, dağılmış ve akılda sadece o kakofoniyle baş başa bulursunuz. Elbette bazı kurgular salt kaos işlediklerinde bu çok seslilik önemlidir ancak bunun bile yöntemi vardır. Dağılmış bir ritim, eserin sesini kısar. Kurgu eserde atmosfer yaratırken önem taşıyan ana unsuru parlatmak için gerisindeki her şeyi ona uyumlu bir zıtlıkla yumuşatmak, hikâyeye ve okura nefes alacak alan yaratmaktır.

Editör, bir kitabın başından sonuna her anında yer alan ve kitabı yayımlanmaya hazır hâle getirecek olan tüm çalışmaları eş zamanlı gözden geçirip yazara doğru aktaran kişidir. Bu anlamda dosya çalışmalarının kitaba dönüşmesi, editör çalışmasının can damarlarından biridir.

KURGU ESERDE ATMOSFER YARATMAK yazısı ilk önce Ayşe Marika Sağlam üzerinde ortaya çıktı.

Yazarın, eserini hayal ettiği okura ulaştırması, pek çok sürecin birbiriyle uyumlu işlemesine bağlıdır. Bu noktada, yazılı olanın kitaplaşması için izlenecek adımların sonunda kitabın tanıtımı ve reklamı konusu gündeme geliyor. Sosyal medya ve reklamın olmadığı ya da günümüze göre daha az işlevsel olduğu zamanlara nazaran, avantajlarını da beraberinde getiren bu reklam – tanıtım süreci, yazarın doğru seçimleri yapabilecek bir yol izlemesiyle başarıya ulaşmaktadır.

Yayınevi ve editör seçimi ile hedef kitlesine ulaşmak

Yazar öncelikle kendini ve kitabını doğru temsil edecek bir yayınevi arayışına ve gerek yayıneviyle gerek bağımsız olarak kitabını çok iyi anlayıp okura ulaşmaya hazır hâle getirecek bir editör seçimine yönelmeli. Editör seçimi, özellikle son dönemlerde artan bağımsız yazarlar açısından neredeyse kitabın baskı aşamasına geçmesi kadar önemlidir. Eserini bağımsız olarak yayınevlerine götürmek isteyen yazarlar, iyi bir editörün çalışmasıyla bu süreci çok daha hızlı bir şekilde çözümleyebiliyorlar. Yazarın kitabını temsil edecek editör ve yayınevi, aynı zamanda iyi bir reklam ve tanıtım yapacak; yazarı istediği hedef okur kitlesine ulaştıracak hizmeti de sunmalı. Bu, keşfedilmeyi beklemenin yorucu ve belki de yıpratıcı süreçlerini neredeyse ortadan kaldıracak bir hamledir.

Doğru sorular, doğru yanıtlara götürür

Kitabını yayımlatma aşamasına geçen her yazar, editör ve yayınevi iş birliği ile doğru bir reklam ve tanıtımın olup olmayacağını da sorgulamalı. Bu konuda verilecek yanıtların güvenirliğini tespit etmek için de doğru sorular sorulmalı. Alanında yetkin ve daha önce belli referansları olmuş, yazarlarını memnun etmiş kişi ve kurumlar araştırılmalı; bu referansların doğruluğundan emin olunmalı. Verilen sözlerin ve vaatlerin havada kalmaması açısından ise öncesinde mutlaka güvenirlik konusu netleştirilmiş olmalı. Reklam ve tanıtım, günümüzde kitaplarının okura en doğru şekilde ulaşmasını isteyen yazarın öncelikleri arasında yer almalıdır.

Yazarın ve kitabının tanıtımı neden önemli? yazısı ilk önce Ayşe Marika Sağlam üzerinde ortaya çıktı.

Kitabınızı editöre emanet etmeden önce…

Yazarların, dosyalarını editöre tam anlamıyla teslim etmeden önce o editörün referans çalışmalarını, geçmişte neler yaptığını, hangi türlerde yetkin olduğunu sormaları ve dosyalarından bir iki sayfa iletip deneme yapılmasını isteyerek editörün çalışma stilini görmeleri oldukça önem taşıyor. Yazarlar yazdıkları kitap için belli bir disiplini, ancak uygun bir editör desteği ile sağlayabildikleri gibi bu süreci henüz yazma aşamasında ya da artık yayımlanmaya hazır hâle geldikten sonra da oluşturabilirler. Her editör, kendine ve deneyimine göre bir çalışma sistemi belirler. Dolayısıyla yazarla uyumlu bir çalışma yürütebilmesi için dosya içeriği ve yazarın beklentileri hakkında önceden bilgi sahibi olmalıdır. Burada, birbirlerinin sınırlarını ve sonucu önceden kestirebilecek bir deneyim devreye giriyor. Alanı dışındaki bir kitabın sorumluluğunu üstlenmek, hem yazar hem de editör açısından zaman ve belki de emek kaybıyla sonuçlanacaktır. Yazarın kendisi için uygun editörü belirleyebilmesi adına en az kitabı kadar bu seçim sırasında da titizlenmesi gerekiyor.

Yazar ve editör aynı heyecanla çalışmalı

Bir kitabı okura ulaştıracak olan, onun yazılmış olması değil uygun bir editörle doğru bir yayınevi seçimidir. Birlikte belli bir uyum yakalayabilen yazar ve editörün, yayımlanmış eserle birlikte aynı tatmini ve heyecanı duyması da bu sistemli seçim ve iş birliğidir.

Kitabım için en doğru editörü nasıl bulabilirim? yazısı ilk önce Ayşe Marika Sağlam üzerinde ortaya çıktı.

Yazmanın teknik konular dışında klasik bir reçetesi elbette yoktur. Yazarlıkta özellikle de yaratıcı yazarlıkta tekniğin aslında ne denli önemli olduğuna da mutlaka değineceğim. Yazmak, özellikle kurgu eser yaratmak, sanatsal bir süreçtir ve biriciktir. Her yazarın kendine özgü bir tarzı ve yöntemi vardır. Ancak yazmak; ihtimale bırakılabilen, rastgele bir süreç de değildir. Kitap yazmak için yola çıkarken salt istemek yetmez. Bu anlamda bir yol haritası çizilmeli ve ucu bucağı önceden tasarlanmalıdır. Yazarların bir kısmı bu yolculuğa editörleriyle birlikte çıkarken bir kısmı da bitmiş ve kitap olmaya hazır eserlerini bir editöre teslim ederek yayım sürecini bekler. Editörsüz bir kitap elbette olabilir ancak sonuçları ve dışarıdan bakan herhangi bir göze nasıl görüneceği, hep belirsiz kalır.

Bugün isimlerini bildiğimiz değerli yazarların hemen hepsi bir editör desteği ile şimdi okuduğumuz kitaplarını bize ulaştırabildiler. Editör, bir kitabı kendi isteğine göre değiştiren kişi değil, yazarı ve aklındakileri en iyi bilen ve ona göre bir yöntemler dizisi hazırlayandır. Bu, her yazar ve eseri özelinde yepyeni ve apayrı bir çalışmadır. Kitap editörleri, yazarın çıkmaza girdiği ya da her an başka yöne sapma riskinin olduğu anlarda, ona yola çıkış nedenini ve varacağı yeri anlatan kişilerdir. Bu anlamda bir yol arkadaşlığıdır bu ilişki.

Kitabın okura ulaşması “Nasıl olursa olsun,” düşüncesiyle değil verilen emeği gözeterek olur. Çalakalem ya da belli bir disiplini yok sayarak yapılan her sanat çalışması da sonucu riskli bir dizi ihtimali yedeğinde tutar. Yazarın yazma sürecinde uzaktan bakamayıp gözden kaçırdığı detayları iyi bir okur mutlaka yakalar. Onca emeğin, sanatta çok önemli terimlerden biri olan ve körleşme adı verilen tuzağa düşmemesi için kitaba ve yazara inan bir editörün varlığı önemlidir. O yüzden hem yazarlar ve editörleri hem de kitaplar ve editörleri olarak anılan, dünyanın çok iyi bildiği birçok ekip çalışması vardır. Gertrude Stein ve Ernest Hemingway ‘yazar ve editör’ ilişkisini anlatan güzel örneklerden biridir. Yazarların, kitaplarını emanet edebilecekleri; hayallerine aynı pencereden bir editörle yollarının kesişmesi, bu nedenle çok değerlidir.

Kitaplar ve editörleri… yazısı ilk önce Ayşe Marika Sağlam üzerinde ortaya çıktı.